Historie: Eerste exemplaar van een serie van 20 streek- en semi-tourbussen. Series 4400-4500 en 4200. Alle in dienst bij NS-dochterbedrijven. Deze bus is van de 2e generatie streekbussen van het NS-concern van na de 2e wereldoorlog. Werd in dienst gesteld als vervanger van de Crossley-bussen. GADO is begonnen als particuliere stadsvervoerder in Groningen. Al snel stapte men over op het streekvervoer naar de veenkoloniën. In 1938 volgde overname door de NS (ATO). In de loop der jaren nam de GADO vele kleinere bedrijven over en werd daarmee het enige streekvervoerbedrijf inde provincie GRONINGEN. Alleen een deel van West Groningen kwam in via de ESA in de handen van de FRAM. Technische data: Eerste Leyland van de GADO en eerste GADO-bus met een horizontale motor. - Bouwjaar: 1958 - Periode van gebruik: 1958-1978 - Chassis, motor en rest aandrijflijn - Leyland - Carrosserie: Verheul - Zescilinder 4-takt dieselmotor - Semi automatische versnellingsbak, luchtdruk bediend (4 vooruit en 1 achteruit - Frontstuurbus, trambusbouwwijze met horizontale motor tussen de assen. EERSTE MUSEUMBUS VAN HET NATIONAAL BUS MUSEUM
Gado 4400
Historie: De Marnedienst is ontstaan in 1938 door het samengaan van drie kleine Busbedrijven, te weten Nienhuis en Jager te Zoutkamp, Van Dijk en Flikkema te Pieterburen en Van der Veen en Blijham te Hornhuizen. Zij namen na vele besprekingen het personenvervoer op de slecht renderende spoorlijn Zoutkamp-Winsum over van de Groninger Locaal Spoorweg Maatschappij. De overige busdiensten van deze drie ondernemers werden in het jaar 1939 in hun lijnennet geintergreerd. In 1939 trad ook de VADO te Uithuizen toe. Het vervoersgebied van de Marnedienst omvatte toen geheel Noord-Groningen (het Hoge land) van Zoutkamp tot Roodeschool en verbond dat gebied met de stad Groningen. Na de Tweede Wereldoorlog bestond de Marnedienst nog wel, maar door de oorlog was het wagenpark sterk uitgedund en in slechte staat. Met veel moeite slaagde men er in de diensten gaande te houden, onder andere door gebruik te maken van noodbussen zoals de "Bellewagen". Vanwege defecte spoortrajecten en gebrek aan materieel hadden ook de Spoorwegen te kampen met problemen, daarom werd er een beroep gedaan op de Marnedienst om het spoortraject Roodeschool-Groningen als autobuslijn te bedienen. De komst van vijf Dodge dieselbussen in 1946 was zeer welkom om een goede dienstuitvoering te waarborgen. In 1947 volgde nog twee identieke Dodges. Te samen met met een aantal nieuwe grotere autobussen kon de Marnedienst haar diensten in Noord Groningen weer uitvoeren. Het type: In 1946 leverde Louwman & Parqui te Den Haag zestig Dodge chassis aan de "N.V. Koninklijke Maatchappij "De Schelde" afdeling Vliegtuigbouw" te Dordrecht. Bij deze van oorsprong vrachtwagenchassis werd onder andere de stand van de stuurkolom aangepast, waardoor het chassis veranderde van "torpedofront" in een "semi torpedofront". Hierdoor konden bij gelijke afmetingen enkele passagiers meer op zitplaatsen worden vervoerd. Tijdens de ombouw door Louwman & Parqui werden de Chevroletmotoren vervangen door dieselmotoren van Perkins type P6. De Schelde bouwde op deze chassis een eenvoudige autobuscarrosserie, waarvan het frame bestond uit aluminium profielen, aan binnen- en buitenzijde voorzien van aluminium plaat. Dit plaatwerk werd met klinknagels aan het frame verbonden. De Dodges vonden vervolgens hun weg naar vele bedrijven in het land, voornamelijk de kleinere (particuliere) streekvervoerbedrijven. Het object De Dodge met nummer 53 maakte deel uit van een serie van in totaal zeven stuks, die in 1946/1947 aan de Marnedienst werd geleverd. Vanuit thuisbasis Zoutkamp reden deze bussen tot medio jaren vijftig hun diensten op de diverse buslijnen in Noord-Groningen. Vanwege de motortrillingen van de Perkins-diesel ontstonden diverse problemen met de aluminium carrosserie. Na enkele jaren werden vier van de Dodges dan ook voorzien van benzinemotoren uit oudere Bedford bussen; zo ook de Marnedienst 53. Nummer 53 werd in juni 1955 verkocht aan een sloper en kwam daarna terecht bij een schildersbedrijf, dat hem als servicewagen in gebruik nam. Later is de Dodge verkocht aan een particulier in Brabant die hem als tuinhuisje gebruikt heeft. In 1985 is de bus aangekocht door het Nationaal toen nog Noordelijk) Bus Museum. Het object als erfgoed Na verwerving door het NBM in 1985 is de Dodge in een depot gestald, waarmee dit enig overgebleven exemplaar van een voor het streekvervoer op het platteland belangrijk bustype bewaard is gebleven. Sinds 2013 heeft de Dodge een plek gekregen in het museum te Hoogezand en is zichtbaar voor het publiek. Hij is echter (nog) niet gerestaureerd en (nog) niet rijvaardig. Op dit moment (2015) wordt een serieuze studie gemaakt om tot restauratie van deze autobus te komen. Het object, voor zover bekend het enig overgebleven exemplaar van de zestig door De Schelde opgebouwde Dodges, representeert het weer op gang komen van het streekvervoer in landelijke en dun bevolkte gebieden. De bus is een van de weinige overgebleven symbolen van de wederopbouw van het naoorlogse streekvervoer en zeker na de toekomstige restauratie zal de bus een hoog presentatiepotentieel hebben, mede gezien de bijzondere vormgeving van de Dodge. Technische data: - Motor: 6-cylinder Perkins dieselmotor - Versnellingsbak: handgeschakeld (4 versnellingen vooruit) - Remsysteem: hydraulisch - Capaciteit: 30 zitplaatsen - Bouwwijze: Stalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit lichtmetalen (aluminium) framework met opgeschroefde/geklonken lichtmetalen beplating. - Vorm: Semi-torpedofrontstuurbus met rechtse besturing. Zitplaatsen op twee rijen dubbele banken. Eén gecombineerde in- en uitstapdeur naast de chauffeur, mechanisch bediend door de chauffeur. Aan beide zijden zijn op de dakrondingen fietsenrekken aangebracht die via een afneembare ladder bereikt kunnen worden. Ter plaatse hiervan zijn op het dak beschermende houten latten aangebracht. Kleuren: donkerblauw met een crème band onder de raampartij. De dakkleur is bovenop in het midden deels wit/crème. Maatschappij-logo op de zijkant.
Marne 53
Historie: Deze van oorsprong Engelse brandweerwagens, waren de allereerste bussen waarmee het openbaar vervoer weer werd opgestart na de tweede wereldoorlog. Eind jaren 40 werden ze weer vervangen door echte bussen en werden daarna nog gebruikt als vrachtwagen of servicewagen. De bus die hier staat was in gebruik bij de GADO. Het provinciale kenteken L-39272 is een nummer van de NS (GADO was een NS-dochter). Later kreeg de bus het kenteken RA-33-17. Via de gemeente Leek (Brandweer) en een particulier is het in het bezit gekomen van het NBM. Veel van deze Engelse Austin brandweer(belle)wagens zijn hier na de bevrijding achter gebleven. De term bellewagen slaat op de koperen bel op het dak. Deze brandweerwagens werden in het begin van de oorlog in Engeland ingezet bij de Duitse luchtaanvallen. Technische data: Capaciteit: 14 zitplaatsen Bouwjaar: 1944 Periode van gebruik: 1946-1948 Ontwerp en productie: Chassis en rest aandrijflijn → Austin SW6 Carrosserie: Basis Austin, aangevuld door het Nationaal Bus Museum. Motor: Zescilinder viertakt benzine motor Versnelling: handgeschakelde versnellingsbak 4 vooruit en 1 achteruit Materiaal: Hoofdzakelijk staal, carrosserie bevat ook veel hout Vorm: Torpedo front met hoekige carrosserie
Bellewagen GADO
Nationaal Register Mobiel Erfgoed: SECTOR WEG Objectrecord LEYLAND-VERHEUL LV / NTM 4379 Voor meer info zie 3.503.012_LEYLAND-VERHEUL LV - NTM 4379.pdf
NTM 4379
Historie: Het Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen is begonnen met paardentrams, later volgde de elektrische tram. Bekend werd het bedrijf met de trolleybus. Later kwamen de benzine- en dieselbussen. Op het laatst bleef alleen de dieselbus over. In de periode dat de 7 werd geleverd, reden er in Groningen alleen nog maar korte stadsbussen. De GVG7 maakt deel uit van de laatste serie Leyland-bussen van het GVG en de laatste serie die in de oude kleur is geleverd voor de komst van de standaardstadsbus. De bus heeft dubbele banken aan beide zijden voor rondritten. Één zitrij is demontabel voor het stadsvervoer. Technische data: Motor : Leyland, 6 cylinder viertakt dieselmotor Versnellingsbak : Semiautomatisch, luchtdruk bediend, 4 vooruit en achteruit. Capaciteit : 31 zit en 49 staanplaatsen of 41 zit en 26 staanplaatsen. Bouwjaar : 1968 Periode van gebruik : 1968-1981 Carrosserie en chasis: Verheul Techniek : Leyland Vorm: Frontstuurbus, trambouwwijze met horizontale motor tussen de assen. Basis is standard streekbus. Zitplaatsen: dubbele banken aan beide zijden (toerbus), één zitrij demontabel voor stadsvervoer. Bus is in originele staat, maar niet inzetbaar.
GVG 7
Eigenaar : Daf Museum-Eindhoven in bruikleen gegeven aan het NBM Voor meer informatie ARTIKEL VAN GERWEN IN HALTE 13.pdf
VGW 13
Historie: Volvo/Jonckheere bussen weden in Nederland in kleine aantallen aangekocht door particuliere ondernemers. De Keen 5 werd samen meet een identieke bus bij Harmanni in Assen in dienst gesteld. Werd als touringcar in gezet vanuit Drenthe en een korte periode vanuit Friesland. Dit soort tourbussen werden in de jaren 50 en 60 veelvuldig gebruikt door particulier touringcarbedrijven. Typische touringcar uit de jaren 60. Werd in 1962 nieuw aangeschaft door Harmanni te Assen. In 1963 ging de bus naar KVD in Gorredijk. Werd in 1968 ingeruild bij Smit Joure en werd dat jaar verhuurd aan Lindbergh te Amsterdam. In 1969 kocht Keen in Nieuw Amsterdam de bus bij Smit Joure. Het bedrijf van Keen was zo’n typisch klein touringcar bedrijf met ander neven activiteiten die met de auto te maken hadden, zoals een benzinestation. Maar 2000 werden de bus-activiteiten van Keen overgenomen door Lating Reizen in Hoogeveen. Technische data: . Bouwjaar: 1962 . Periode van gebruik: 1962 – 1984 . Chassis, motoren en aandrijflijn : Volvo . Carrosserie: Jonckheere . Zescilinder 4-takt dieselmotor . Handgeschakelde versnellingsbak met 6 vooruit en met 1 achteruit . Frontstuurbus met motor naast de chauffeur Capaciteiten 45 Zitplaatsen
Keen 5
Nationaal Register Mobiel Erfgoed: SECTOR WEG Objectrecord LEYLAND-VERHEUL LV / ZWN 4321 Voor meer info zie 3.503.015_LEYLAND-VERHEUL LV - ZWN 4321.pdf bestand
ZWN 4321
Historie: Op 8 julie 1948 besloot de gemeenteraad van Arnhem tot de aanschaf van trolleybussen en in 1949 werd de eerste serie 101-136 (BUT/EEC met Verehul carrosserie) besteld. Op 17 mei werd de eerste trolleybus (101) getest. In tegenstellig tot de trolleybedrijven in Groningen en Nijmegen, die respectievelijk in 1965 en 1968 opgeheven werden, groeide het Arhemse bedrijf steeds verder. De GVA 139 is onderdeel van een grotere productie (GVA137-GVA143) Deze trolley reed in de gemeente Arnhem met uitlopers naar Osterbeek en Velp. Na de ingebruikname van de serie 101-136 was al snel de behoefte aan uitbreiding. Daarvoor werd de serie 137-143 in dienst gesteld. Wagen 139 heeft van 1955 tot 1 maart 1976 dienst gedaan en is daarna terecht gekomen bij het spoorwegmuseum in Utrecht. Nadien is de wagen bij de GSM en de SVA geweest. Nu is de stichting Trolleymateriaal Arnhem de eigenaar en is het object in bruikleen bij het Nationaal Bus Museum. Technische data: Capaciteit: 37 zit- en 43 staanplaatsen Chassis: British United Traction (BUT) Carrosserie: Verheul Electrische installatie: English Electric Company (EEC) Vrom: frontstuurbus, trambusbouwwijze Opmerking: Bus in geheel in originele staat, maar niet inzetbaar
GVA 139
Historie: De mercedes LPT was een licht stadsbuschassis. De carrosserie van Jonckheere is speciaal voor Harmanni gebouwd met behulp van bestaande ontwerpen. Er zijn in totaal 2 van deze bussen gebouwd. Deze bus reed vooral bij de reeds lang verdwenen particuliere stadsvervoerders. Ze waren ook te vinden in Roosendaal en Den Helder, met een weer afwijkende carrosserie. Technische data: • Bouwjaar: 1964 • Periode van gebruik : 1964-1982 • Regio van de gebruiker: Stadsdienst Assen • Chassis, motoren en rest aandrijflijn: Mercedes-Benz • Carrosserie: Jonckheere (België) • Zescilinder viertakt dieselmotor • Handgeschakelde versnellingsbak: 5 vooruit + 1 achteruit • Frontstuurbus, trambouwwijze met horizontale motor naast de chauffeur Deze bus is één van de weinige particuliere stadsbussen die bewaard is gebleven.
Harmanni 66
Historie: Gohin-Poulenc hout-gasgenerator. Vergasser ten behoeve van aanleveren brandstof voertuig-motor. Deze werden meestal geplaatst op een aanhangwagen. De hout-gasgenerator werd ontwikkeld omstreeks de wisseling van de negentiende naar de twintigste eeuw. Als brandstof diende met name houtskool, antraciet of turf. Dit exemplaar is de enige in Nederland overgebleven gasgenerator uit de Tweede Wereldoorlog. Deze gasgenerator is aangeboden door de heer W. Straat uit Saaxumhuizen Voor meer info zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gasgenerator
Gohin-Poulenc hout-gasgenerator
Historie: Standaard streekbus van 1970 t/m 1979 bouwde Den Oudsten de serie 2000- 2723 (12m.) streekbussen. Een serie van totaal 723 stuks. De 2692 is als laatste overgebleven. Werd ingezet in de provincie Friesland, zuidwest Groningen met uitlopers naar Meppel en Alkmaar. De FRAM is in 1971 opgericht en uit de fusie van LAB, LABO, NOF en NTM ontstaan met als hoofdactiviteit het streekvervoer. Van 1968 (NTM) tot 1987 kocht de FRAM grote hoeveelheden standaardbussen. Tot 1981 Leyland, later DAF MB200. Periode van gebruik: 1978-1993 Capaciteit: 43 zit- en 35 staanplaatsen Technische data: Chassis en carrosserie – Den Oudsten (basis Verheul) Motor, aandrijflijn, assen, remmen, besturing etc – Leyland Voortbeweging – Zescilinder viertakt dieselmotor Overige techniek – Semi automatische versnellingsbak, luchtdruk bediend (4 vooruit en 1 achteruit) Vorm – Frontstuurbus trambusbouwwijze met horizontale motor tussen de assen De Friese Autobus Maatschappij (FRAM), statutair gevestigd te Leeuwarden maar met hoofdkantoor in Heerenveen, was van 1971 tot 1996 een openbaarvervoerbedrijf in de Nederlandse provincie Friesland. Bij de naamkeuze was bewust gedacht aan de associatie met het Noorse woord fram ("voorwaarts"), ook de naam van het schip van de ontdekkingsreiziger Fridtjof Nansen. De bussen waren uitgevoerd in "streekgeel" (ook genoemd "OVgeel"), de okergele kleur die vrijwel alle openbaarvervoermiddelen in Nederland vertoonden in de jaren zeventig en tachtig. De FRAM was in 1991 het eerste bedrijf dat de hegemonie van het geel doorbrak door een grote serie bussen in een lichtblauwe huisstijl in dienst te stellen. Het logo bestond uit de gestileerde letters FRAM in blauw, maar daarnaast vertoonden de bussen ook drie pompeblêden uit de vlag van Friesland in rood
FRAM 2692
De N.V. Autobedrijf "De Zuidwesthoek" (ZWH) te Balk was van 1940 (eigenlijk al vanaf 1921) tot 1974 een aanbieder van openbaar vervoer per autobus in het zuidwestelijk deel van de provincie Friesland en een deel van de Noordoostpolder (nu in Flevoland, toen in de provincie Overijssel). Historie De geschiedenis van het bedrijf gaat terug tot 1921, het jaar waarin de ondernemer M. de Boer, toen nog met zijn compagnon De Groot, een busdienst begon van Balk naar Sneek. Men gebruikte de naam Eerste Balkster Autobusdienst, later Balkster Autobedrijf. De Boer was bepaald niet de enige: in dit deel van Friesland ontstonden in de jaren '20 talloze kleine autobusbedrijfjes, die in de loop der jaren weer verdwenen of zich aansloten bij het bedrijf van De Boer. Overnames Zo werd in 1938 de firma P. van Veen te Wijckel, met lijnen in het Gaasterland, overgenomen. In 1940 werd een fusie aangegaan met de firma's Bangma te Lemmer en Hoekstra & De Jong te Oudega. Van toen af werd de naam Zuidwesthoek gebruikt voor het gecombineerde bedrijf, dat in 1941 ook de firma's Westra te Gaastmeer en Bakker te Langweer inlijfde. 1942 bracht de overname van zelfs vier firma's met hun lijndiensten: Kuipers te Oosterzee, Coehoorn te Lemmer, Zwaagstra te Tjerkwerd en Bult te Bakhuizen. Het merendeel van deze ondernemers trad bij de ZWH in dienst. Na de bevrijding kwamen daar nog de firma De Jager te Heerenveen en een lijn van De Koe uit Wolvega bij, terwijl de lijn Lemmer - Heerenveen kon worden overgenomen van de NTM. Na de oorlog Het Autobedrijf "De Zuidwesthoek" had nu zijn grootste omvang bereikt, met een vervoergebied dat reikte van Bolsward , Sneek en Heerenveen in het noorden tot Emmeloord in het zuiden. De totale lijnlengte was 314 kilometer en er werden bijna 3000 reizigers per dag vervoerd met een wagenpark van ongeveer 45 bussen. In 1955 werd de firma omgezet in een naamloze vennootschap. Men deed ook aan touringcarreizen en had zich aangesloten bij het reisbureau Cebuto, samen met de andere Friese streekvervoerders NTM, NOF, LAB en LABO. Daarnaast had de ZWH een garagebedrijf en het dealerschap van Scania-Vabis bedrijfswagens, een merk dat dan ook (naast DAF) vele bussen aan de ZWH geleverd heeft. Voor de carrosserieën werd meestal een beroep gedaan op de Friese busbouwers Hainje en Smit Joure. Einde In 1974 werden de aandelen ZWH verkocht aan de NS, waarvan de dochteronderneming FRAM het bedrijf overnam.
ZWH 88
Historie: De DAF TB was in de jaren 60 een zeer populair chassis. Vele carrosseriebedrijven, waaronder Domburg bouwden hier hun carrosserieën op voor veel busondernemingen. De OAD heeft er ook een aantal gehad waaronder dit exemplaar. De OAD is in 1942 opgericht als resultaat van een fusie van 3 bedrijven, waarvan Ter Haar uit 1924 de oudste was. Het bedrijf had een flink lijnennet, maar ontwikkelde zich ook erg goed in het tourvervoer. Zo goed zelfs dat men één van de grootste touroperators van Nederland werd. De OAD is altijd een particuliere onderneming geweest. Technische data: . Bouwjaar: 1965 . Periode van gebruik: 1965 – 1983 . Chassis, motoren en aandrijflijn : DAF . Carrosserie: Domburg . Zescilinder 4-takt dieselmotor . Handgeschakelde X versnellingsbak met 1 achteruit . Frontstuurbus, trambouwwijze met horizontale motor naast de chauffeur. BUS IS GEHEEL IN ORIGINELE STAAT, MAAR NIET INZETBAAR
OAD 93
Een belbus is een vorm van Openbaar Vervoer bedoeld als aanvulling op de streekbussen. De belbus rijdt op tijden en/of trajecten waar een normale stads- of streekbus niet rendabel is en een buurtbus geen uitkomst kan bieden. Dit betreft vaak landelijke gebieden en/of rustige tijdstippen zoals de avond en zondagen. Belbussen zijn een vorm van vraagafhankelijk vervoer: iemand die met een dergelijke lijn wil reizen moet de rit, meestal tenminste 1 uur van tevoren, telefonisch of via internet aanvragen. De ritten worden via een vaste route en met een lijnnummer gereden Afhankelijk van de vervoerder zijn er verschillende formules voor het belbus-systeem. Sommige vervoerders hanteren geen specifieke vervoersformule. Technische gegevens: Kenteken: 79-NB-63 Chassis: Den Oudsten Carrosserie: Den Oudsten Motor: MB OM401 Bouwjaar: 1979 Aantal zit-/staanplaatsen 23/28
Belbus (GADO 7040)
Nationaal Register Mobiel Erfgoed: SECTOR WEG Objectrecord LEYLAND LVB - DEN OUDSTEN / VAD 1759 Voor meer info zie 3.503.003_LEYLAND LVB vad 1759.pdf
VAD 1759
Historie: Technische data: Echte jaren 50 touringcar. Vele ondernemers kozen toen voor de eerste DAF-bussen. Ook de carrosserie van Van Hool werd snel populair. De bus werd in 1956 nieuw aangeschaft door Bodt in Beek (L). In 1959 ging hij naar Berendsen in de Wijk. In 1975 naar Blok in Wapserveen. Dit waren allemaal kleine touringcarbedrijven. In 1986 werd de bus verkocht aan de familie Dijk uit Smilde, waar hij overgeschilderd werd in zijn tegenwoordige kleur. De familie Dijk heeft de bus als museum bus bewaard. Heeft eerder in het DAF-museum gestaan. De bus is geheel in originele staat, maar niet inzetbaar. De oorspronkelijke kleur was oranje. . Bouwjaar: 1956 . Periode van gebruik: 1956 - 1986 . Chassis, motoren en aandrijflijn : Leyland, DAF . Carrosserie: Van Hool . Zescilinder 4-takt dieselmotor . Handgeschakelde versnellingsbak met 6 vooruit en met 1 achteruit . Frontstuurbus met staande motor naast de chauffeur . Capaciteit : 46 Zitplaatsen
DIJK (Smilde)
Historie: Begin jaren 70 sloot de gemeente Groningen zich aan bij de CSA, omdat men met de standaard stadsbus wilde gaan rijden. Groningen was altijd klant bij Verheul, maar na een grote brand bij dat bedrijf werd de productie gestaakt en moest men naar een nieuwe leverancier omkijken. De 1e generatie standaard stadsbussen werd tussen 1966 en 1983 in grote getale geproduceerd. Ia de paardentram, elektrische tram, trolley- en benzinebus, kwam het vervoerbedrijf van Groningen uiteindelijk uit op de dieselbus. De standaard bus kwam vanaf 1972. De 61 werd in 1978 geleverd. In 1990 bestond de stad Groningen 950 jaar. Naar aanleiding hiervan ontstond de huidige kleurstelling van de 61. Door een demontabele rij banken was deze bus bovendien inzetbaar voor rondritten, wat deze wagen uniek maakt. Bovendien heeft de bus een ander differentieel, hetgeen hogere snelheden mogelijk maakt. Technische data: . Bouwjaar: 1978 . Periode van gebruik: 1978 – 1992 . Chassis, motoren en aandrijflijn : DAF . Carrosserie: Hainje . Zescilinder 4-takt dieselmotor . Volledige automatische versnellingsbak met 2 vooruit en met 1 achteruit . Frontstuurbus, trambouwwijze met horizontale motor achterin Capaciteiten 41 zit- en 40 staanplaatsen
GVBG 61 ( Cijfertjesbus )
Historie: Zoals bij veel busbedrijven vindt ook de Noordwesthoek zijn oorsprong in het trambedrijf. Zo gaat op 11 maart de Spoorwegmaatschappij Zwolle-Blokzijl van start met een stoomtramverbinding Zwolle-Hasselt-Zwartsluis-Vollenhove-Blokzijl. Al in 1934, op 1 september, vervangt een busdienst de tramverbinding waarna tussen 1935 en 1940 uitbreidingen van het buslijnennet plaatsvinden in geheel Noordwest Overijssel met een uitloper naar Meppel in Drenthe. In 1938 wordt als bedrijfsnaam Noord-Westhoek gekozen en verhuist het hoofdkantoor van Zwolle naar Zwartsluis. Vervoersgebied na 1945: Na de oorlog moet de NWH weer op gang worden gebracht. Een belangengemeenschap met de DABO te Meppel wordt hierbij van belang geacht. In 1946 krijgt de NWH vergunning voor het busvervoer in het oostelijk gedeelte van de Noordoostpolder. Met een veerdienst over het Zwarte Water bij Genemuiden vanaf 1950, vergunning voor de stadsdienst in Kampen en de in 1953 van de Salland overgenomen lijn Genemuiden - Kampen, slaat NWH in de jaren vijftig zijn vervoervleugels in Overijssel verder uit. Het overnemen van de lijn Zwolle -Kampen-Emmeloord-Urk slaagt niet. Dit omdat de Noordoostpolder niet gebaat zou zijn bij een vervoersdrukte van drie vervoerbedrijven. De Friese ZWH is de derde. In augustus 1954 maakt de NWH zich los van de DABO en gaat zelfstandig verder. De gemeenten in het vervoersgebied en de provincie Overijssel zijn vanaf dat jaar de eigenaren van de NWH. In 1976 doet de NWH, bij de verdeling van het vervoersgebied van Salland, wederom een poging de lucratieve lijn Zwolle-Urk toegewezen te krijgen. Wederom zonder succes. Gemeenten en provincie dragen in de jaren tachtig hun aandelen NWH over aan de NV Aandelenbezit Streekvervoer. Op 1 januari 1992 fuseert de NWH met de Drentse vervoermaatschappij DVM tot DVM/NWH waarna op 1 januari 1996 samengaan volgt met de FRAM tot VEONN,het bedrijf dat nog geen drie jaar heeft bestaan. In 1999 wordt VEONN Arriva en in september 2005 gaan alle voormalige NWH-lijnen over naar Connexxion Technische data: - Functie Personenvervoer (streekvervoer) - Techniek Motor: zes-cylinder benzinemotor - Versnellingsbak: handgeschakeld; vier versnellingen. - Remsysteem: hydraulisch. - Capaciteit: 29 zitplaatsen. - Bouwwijze: Stalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit een framewerk met metalen beplating - Vorm: Middelgroot type normaal stuur bus (torpedofront), instapdeur direct achter rechtervoorspatbord, zitplaatsen: dubbele rij banken aan beide zijden. - Kleuren: donkerblauw met crèmekleurige baan. - Opmerkingen beschrijving Bijzonderheden van deze bus zijn o.a. de koelwatertemperatuurmeter op de motorkap en de mogelijkheid de voorruit bij de chauffeur te openen i.v.m. ventilatie
NWH 75
T-ford uit 1923 met replica opbouw uit 1963 Waarschijnlijk de oudste bus on Nederland. (in bruikleen gegeven door het S.V.A.) In 1923 startte Vermaat een autobusdienst. Zijn Ford autobus, met ruimte voor 12 to 14 personen, reed van Hellevoetsluis naar Briele, Oostvoorne en Rockanje. Vermaat reed ook met de bus van Den Briel naar Rozenburg, via het pontje en via het volgende pontje weer van Rozenburg naar Maassluis. En een dienst op Spijkenisse. Het eiland werd ontsloten en daar werd niemand slechter van.
Vermaat 1
Nationaal Register Mobiel Erfgoed: SECTOR WEG Objectrecord WITKAR Voor meer info zie witkar.pdf
witkar 9
NWH 2 Historie: Zoals bij veel busbedrijven vindt ook de Noordwesthoek zijn oorsprong in het trambedrijf. Zo gaat op 11 maart de Spoorwegmaatschappij Zwolle-Blokzijl van start met een stoomtramverbinding Zwolle-Hasselt-Zwartsluis-Vollenhove-Blokzijl. Al in 1934, op 1 september, vervangt een busdienst de tramverbinding waarna tussen 1935 en 1940 uitbreidingen van het buslijnennet plaatsvinden in geheel Noordwest Overijssel met een uitloper naar Meppel in Drenthe. In 1938 wordt als bedrijfsnaam Noord-Westhoek gekozen en verhuist het hoofdkantoor van Zwolle naar Zwartsluis. Vervoersgebied na 1945: Na de oorlog moet de NWH weer op gang worden gebracht. Een belangengemeenschap met de DABO te Meppel wordt hierbij van belang geacht. In 1946 krijgt de NWH vergunning voor het busvervoer in het oostelijk gedeelte van de Noordoostpolder. Met een veerdienst over het Zwarte Water bij Genemuiden vanaf 1950, vergunning voor de stadsdienst in Kampen en de in 1953 van de Salland overgenomen lijn Genemuiden - Kampen, slaat NWH in de jaren vijftig zijn vervoervleugels in Overijssel verder uit. Het overnemen van de lijn Zwolle -Kampen-Emmeloord-Urk slaagt niet. Dit omdat de Noordoostpolder niet gebaat zou zijn bij een vervoersdrukte van drie vervoerbedrijven. De Friese ZWH is de derde. In augustus 1954 maakt de NWH zich los van de DABO en gaat zelfstandig verder. De gemeenten in het vervoersgebied en de provincie Overijssel zijn vanaf dat jaar de eigenaren van de NWH. In 1976 doet de NWH, bij de verdeling van het vervoersgebied van Salland, wederom een poging de lucratieve lijn Zwolle-Urk toegewezen te krijgen. Wederom zonder succes. Gemeenten en provincie dragen in de jaren tachtig hun aandelen NWH over aan de NV Aandelenbezit Streekvervoer. Op 1 januari 1992 fuseert de NWH met de Drentse vervoermaatschappij DVM tot DVM/NWH waarna op 1 januari 1996 samengaan volgt met de FRAM tot VEONN,het bedrijf dat nog geen drie jaar heeft bestaan. In 1999 wordt VEONN Arriva en in september 2005 gaan alle voormalige NWH-lijnen over naar Connexxion Technische gegevens: Kenteken: 20-06-DB Chassis: DAF Carrosserie: ZABO Motor: DAF DH Bouwjaar: 1975 Aantal zit-/staannplaatsen: 45/27
NWH 2
LAB 17 Historie: In 1920 verkoopt melksalonhouder Frans Kemp uit Leeuwarden zijn melkzaak en koopt op een verkoping in Groningen een Duitse Opel legerbus uit 1916. Hiermee biedt hij aan 16 reizigers een zitplaats en voor maximaal 10 reizigers is een staanplaats beschikbaar. Met deze bus, een primitief vehikel met massieve banden en houten banken langs de zijkanten, maar wel de eerste bus in Friesland, verricht hij groepsvervoer en start er in 1923 lijndiensten mee van Leeuwarden naar Sneek en naar Holwerd, alwaar aansluiting wordt geboden op de veerboot naar Ameland. In de jaren twintig neemt het werk toe. Meer bussen worden aangeschaft en in 1929 wordt de directie uitgebreid met een tweetal firmanten waarna het bedrijf doorgaat als Fa. Kemp, de Waard en Boontje. In advertenties heet het bedrijf al Leeuwarder Auto Bedrijf met behalve busdiensten ook verhuur van luxe auto's. Vervoersgebied: Door overname van een aantal andere busondernemingen, als laatste in 1941 Boonstra te Wommels en een lijnenruil met de NTM in 1949, krijgt het LAB-vervoergebied zijn uiteindelijke vorm. Lijndiensten zijn er in de vierhoek Harlingen-Leeuwarden-Sneek-Makkum, in het westen begrensd door het IJsselmeer. De lijn naar Holwerd (Ameland) valt er buiten; deze is in 1942 overgedragen aan de NOF te Dokkum. Na de opening van de Afsluitdijk in 1932 doorsnijdt een buslijn van NS-dochter ATO het LAB-vervoersgebied. ATO-bussen rijden van Leeuwarden via Harlingen naar Alkmaar met een zijtak vanaf Heerenveen via Sneek. Naar het protest wordt niet geluisterd. Als reactie gaan Friese busondernemers er toe over zonder vergunning reizigers van Friesland naar Amsterdam te vervoeren. Strenge controles en hoge boetes maken er een eind aan. Na de Tweede Wereldoorlog proberen LAB en LABO deze ATO-inval in hun vervoersgebieden ongedaan te maken. Zonder succes. De Friese ATO-lijnen worden overgedragen aan NS-dochters NTM en NACO. In de naoorlogse jaren verzorgt de LAB vanuit vestigingen in Leeuwarden en Bolsward lijndiensten met 35 autobussen en 65 personeelsleden. Daarnaast is de LAB ook actief als touringcarbedrijf en sluit zij zich met de andere Friese vervoerders NTM, NOF, ZWH en LABO bij reisorganisatie Cebuto aan. Het einde: Op 1 januari 1971 gaat de LAB op in de FRAM via een constructie waarbij de LAB eerst overgaat naar de LABO, die zelf weer is overgenomen door NS-dochter NOF. Het personeel treedt in dienst van de nieuwe onderneming. Ook 34 LAB-bussen, Mercedes-Benz, DAF en Leyland en voor het merendeel met carrosserieën van de Friese busbouwers Hainje en Smit Joure, worden door de FRAM overgenomen. Het object als erfgoed: Van de circa 100 bussen die tussen 1920 en 1970 bij de LAB hebben dienst gedaan waren 8 wagens (nrs. 1, 7, 8, 10, 17, 19, 39 en 40) uitgerust met een carrosserie model Eldorado van Smit uit Joure. Bus 17, in dienst gekomen in 1968 en aan het Nationaal Bus Museum overgedragen in 1985, is de enig overgebleven bus van de LAB én uitgerust met een Smit-carrosserie. De bus is als statisch object opgesteld in het museum en is voor publiek te bezichtigen. Technische data: - Motor: 6 cylinder DAF dieselmotor - Versnellingsbak: handgeschakeld, 5 versnellingen - Remsysteem: luchtdrukmsysteem - Capaciteit: 36 zitplaatsen, 19 staanplaatsen - Bouwwijze:Stalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit een metalen framewerk met metalen beplating. Front rond de koplampen polyester. - Vorm: Middelgroot type bus, aanvankelijk touringcar later lijnbus met motor voorin, in/uitstapdeur achter de vooras. Carrosserie van het model "Eldorado". - Zitplaatsen: dubbele banken aan beide zijden. - Kleuren: helder rood met wit dak, witte raampartij en witte vlakken rond de koplampen. Bedrijfsnaam op de zijkanten en achterzijde, tevens is het LAB-logo in de achterruit gegraveerd.
LAB 17
J.J. JANSEN 10 BEDFORD ROKX Touringcar uit 1944 De prachtige Neusbus JANSEN 10 geheel rijvaardig, goed onderhouden bij de SVA Bleiswijk hier 2013 ! Tijdens de Tweede Wereldoorlog was een groot deel van de Nederlandse autobussen over de oostgrens verdwenen en van de resterende exemplaren verkeerde de meeste in deplorabele staat. Om het personenvervoer over de weg weer op gang te brengen, werden na de bevrijding op grote schaal zogenoemde noodbussen ingezet. Dit waren meestal (leger)vrachtwagens, die op eenvoudige wijze werden aangepast voor personenvervoer. Ook het Engelse merk Bedford was daarbij ruim vertegenwoordigd, met naar schatting zo'n 500 stuks. Een deel hiervan werd uitsluitend als noodbus gebruikt, de rest werd in de loop der tijd voorzien van een echte autobuscarrosserie en bleef daardoor nog wat langer in dienst. Ook bij de Maastrichtse firma Jansen kwam na de oorlog zo’n Bedford in dienst. Voorzien van een vierkante neus en een noodcarrosserie deed deze als nummer 10 enige jaren dienst in het Limburgse land. Omstreeks 1950/1951 werd de noodcarrosserie vervangen. Rokx bouwde een nieuwe 27-persoons carrosserie. In deze vorm deed de bus tot medio jaren zestig nog incidenteel dienst. Zoals zeer veel Limburgse touringcars werd de bus ook ingezet voor het in Limburg zo belangrijke mijnwerkersvervoer. De bus is daarmee een symbool voor een belangrijke periode in de Nederlandse economische geschiedenis (de intensieve kolenmijnbouw in Nederland als onderdeel van de wederopbouw in de jaren vijftig). Nadat zijn actieve loopbaan eindigde bleef de bus jarenlang bewaard bij de familie Jansen, om in 1973 te worden overgedragen aan de SVA. Bij de SVA heeft de bus in de jaren daarna heel wat museumkilometers achter de rug, inclusief een excursie naar Engeland. Verder bleek de Bedford vooral voor filmopnamen en trouwritten een zeer geliefd busje. Na nog een tijdje in een andere kleur te hebben gereden, werd de bus begin jaren tachtig weer geheel in de oorspronkelijke Jansen-kleuren licht en donker grijs teruggebracht. Verder is het technische gedeelte onder handen genomen, waarbij tevens de motor compleet werd gereviseerd De Cultuurhistorische Waarde van de JANSEN 10 is STATUS A, want deze bus is representatief voor de noodbussen die opgebouwd en omgebouwd werden op uit legerdumps verkregen chassis. Bovendien heeft deze dienst gedaan als Noodbus, Touringcar en Personeelsbus . En nu nog steeds zeer geliefd voor inzet bij bijvoorbeeld het evenement Dordt in Stoom. Inbruikleen gegeven van het SVA
Jansen 10
Historie: Typische touringcar uit de jaren 50. In deze periode werd door verschillende fabrikanten dit soort bussen geleverd. Slechts een enkele is bewaard gebleven. Het bedrijf Brok is opgericht in 1923 en hield zich voornamelijk bezig met het ongeregeld vervoer, tour- en groepsvervoer. In 1958 kocht men deze Mercedes als eerste nieuwe bus. Vandaar dat de wagen na buitendienststelling is bewaard. Technische data: - Bouwjaar: 1958 - Periode van gebruik: 1958-1989 - Chassis, motor en rest aandrijflaan - Mercedes - Carrosserie: Groenewold - Zescylinder 4-takt dieselmoter - handgeschakelde 6 versnellingsbak 1 achteruit - Frontstuurbus met staande motor naast chauffeur
Brok 3
Historie: Koninklijke bus In 1991 schonken Verenigd Streekvervoer Nederland, DAF en United Bus een Koninklijke bus aan Koningin Beatrix. Deze bus is in 2006 vervangen en in februari 2007 overgedragen aan het DAF-museum in Eindhoven. Sinds februari 2025 door het daf-museum in bruikleen gegeven aan het Nationaal Bus Museum. Motor: DAF LT 168 liggende dieselmotor, 228 PK Max. toelaatbaar gewicht: 17000 kg Carrosserie: Den Oudsten Alliance
Koninklijke Bus (DAF SB 220 LT-575)
De superbus is een concept van Wubbo Ockels voor een autobus die tussen de 150 en 250 km∕h zou moeten kunnen rijden. Een team verbonden aan de TU Delft heeft een prototype ontwikkeld en er zijn testritten gemaakt. Het bestuur van de Technische Universiteit Delft investeerde 350.000 euro in het project en de Minister van Verkeer en Waterstaat trok zeven miljoen euro uit voor de fabricage van een proefmodel. Volgens planning moet de superbus een elektrisch voortbewogen voertuig voor 20 à 30 passagiers worden, die buiten de steden op een betonnen geleidingsbaan rijdt en daar een topsnelheid van 250 km∕h kan bereiken. Deze 'superbanen' zullen geothermisch verwarmd worden in de winter zodat ze ijs- en sneeuwvrij blijven. In de stad zal de superbus zich als een gewone bus gedragen. Bron: Wikipedia
Superbus
Een Becksonapparaat was in het Nederlands openbaar vervoer een fijnmechanisch apparaat, waarmee een streekbuschauffeur elk gewenst vervoerbewijs kon verkopen, zonder dat hij een groot assortiment kaartjes bij zich hoefde te hebben. Door de nationale invoering van de strippenkaart kwam op 1 oktober 1980 een einde aan het gebruik van het apparaat behalve vooralsnog bij de NS-busdienst en de K.L.M.-bussen.
Beckson
Fijnmechanische Industrie Becker's Sons N.V
Dit is een muntenwisselaar voor een conducteur, ook wel een muntautomaat genoemd. Dit is een draagbaar apparaat dat werd gebruikt om handmatig geld te innen en wisselgeld te geven. De muntenwisselaar, zoals afgebeeld, wordt aan een riem gedragen en heeft verschillende gleuven voor verschillende muntstukken. Het is een klassiek hulpmiddel dat door spoorwegpersoneel en buspersoneel werd gebruikt voordat elektronische betaalsystemen hun intrede deden
Muntenwisselaar
stempelapparaat voor de strippenkaart. Het werd vroeger gebruikt in het openbaar vervoer, zoals bussen en trams, om de strippenkaart van reizigers te stempelen. Reizigers moesten hun strippenkaart in het apparaat steken om hun rit te valideren.
stempelapparaat voor de strippenkaart
Het Nationaal Bus Museum in Hoogezand, opgericht in 1978, bewaart en restaureert zo’n 45 historische autobussen (vanaf jaren ’30–’80) en bijbehorende attributen. Bezoekers maken een nostalgische reis door de Nederlandse busgeschiedenis.